Bệnh viêm da tiếp xúc là phản ứng viêm da do
tương tác giữa da và tác nhân tiếp xúc bên ngoài. Tỷ lệ bệnh viêm da tiếp xúc
khác nhau giữa các vùng địa lý, thời gian trong năm, giới tính, nghề nghiệp,
lứa tuổi của bệnh nhân. Tại Việt Nam, bệnh viêm da tiếp xúc chưa được thống kê
đầy đủ, nhưng đây là một bệnh da hay gặp và có xu hướng ngày càng tăng.
Viêm da tiếp xúc là phản ứng viêm
da do tương tác giữa da và tác nhân tiếp xúc bên ngoài. Tỷ lệ bệnh viêm da tiếp
xúc khác nhau giữa các vùng địa lý, thời gian trong năm, giới tính, nghề
nghiệp, lứa tuổi của bệnh nhân. Tại Việt Nam
Các
yếu tố ảnh hưởng
- Nồng độ chất tiếp xúc, cách thức
tiếp xúc, thời gian, vị trí tiếp xúc.
- Tuổi của bệnh nhân: tuổi nhỏ dễ
bị ảnh hưởng hơn.
- Các bệnh kèm theo.
- Yếu tố môi trường như nóng ẩm,
tăng tiết mồ hôi.
Có 2 loại
viêm da tiếp xúc gồm: viêm da tiếp xúc kích ứng và viêm da tiếp xúc dị ứng.
- Biểu hiện nhẹ: cảm giác châm
chích, rát bỏng, da khô căng hoặc mày đay thoáng qua.
- Biểu hiện nặng: đỏ, phù nề, đau,
mụn nước, bọng nước, mụn mủ, lột da, hoại tử.
- Giới hạn rất rõ, khu trú đúng ở
nơi da tiếp xúc với chất kích ứng.
- Bệnh khỏi nhanh sau vài ngày
hoặc vài tuần.
Viêm da tiếp xúc kích ứng mạn tính
Còn được gọi là viêm da tiếp xúc
kích ứng tích lũy. Đây là loại rất thường gặp và bệnh xuất hiện khi tiếp xúc
nhiều lần, trong thời gian dài vài tuần, vài tháng, có thể vài năm tiếp xúc với
chất kích ứng có nồng độ thấp như xà phòng, dầu gội, chất tẩy rửa …
- Các yếu tố thuận lợi: cọ sát,
sang chấn, ẩm ướt, v.v…
- Biểu hiện da đỏ, bóc vảy, nứt
nẻ, ngứa, lichen hóa;
- Giới hạn của tổn thương da không
rõ với da lành.
- Viêm da bàn tay hay gặp ở nữ hơn
do tiếp xúc với các chất kích ứng là xà phòng, chất tẩy rửa, đồ ăn… khi làm
công việc nội trợ.
Viêm da tiếp xúc dị ứng
- Xảy ra ở những người đã có tiếp
xúc với dị nguyên trước đó, có thể vài tuần, vài tháng, hoặc vài năm. Lúc đầu
việc tiếp xúc này không gây ra triệu chứng gì, nhưng dần dần khi tiếp xúc nhiều
lần sẽ gây tổn thương cho da.
- Xuất hiện muộn, thường sau khi
tiếp xúc với dị nguyên 48-72 giờ.
- Biểu hiện lâm sàng:
·
Cấp tính: ngứa, đỏ, phù, mụn nước, và tổn thương lan tỏa vượt
quá vùng tiếp xúc.
·
Mạn tính: ngứa, đỏ, trợt da, bong vảy, lichen hóa, giống viêm da
tiếp xúc kích ứng mạn tính.
Các
tác nhân tiếp xúc
Các chất kiềm, axít, chất tẩy rửa,
chất bảo quản, chất khử mùi…hay gây viêm da tiếp xúc kích ứng.
- Kiềm: Có trong xà phòng, bột
giặt, chất tẩy rửa.
·
Chất kiềm có khả năng xuyên thấm và phá huỷ sâu do làm tan chất
sừng.
·
Viêm da bàn tay ở các bà nội trợ, công nhân nhà máy xà phòng hay
do chất kiềm gây ra.
- Acid sulfuric, acid nitric, acid
oxalic, acid chloric… gây viêm da tiếp xúc nghề nghiệp
- Kim loại: đồng, thủy ngân,
nickel, bạc, kẽm… viêm da tiếp xúc dị ứng do kim loại hay gặp nhất là do nickel
có ở đồ bằng kim loại như: dây đeo đồng hồ, cúc, khóa móc quần, thắt lưng…
- Các chất khác: bromine,
chlorine, iodine, bụi kẽm, bụi vôi, bụi gỗ, bụi thuốc lá, potassium dichlomate
trong thuộc da, xi măng…
- Các dung môi hoà tan chất dầu,
dầu bôi trơn, dầu cắt công nghiệp…
- Dung môi bay hơi gây viêm da
tiếp xúc ở mũi, miệng, mặt, vùng da hở.
- Hương liệu, chất bảo quản có
trong mỹ phẩm;
- P-phenylenediamine trong chất
nhuộm tóc;
- Formaldehyde trong nhựa dán;
- Carbamix, thiramix, mercaptomix
trong cao su tổng hợp;
- Thuốc bôi; hoá chất trừ sâu;
nhựa cây; hoa, phấn hoa; quần áo…
- Một số hoạt chất gây viêm da
tiếp xúc do làm tăng nhạy cảm của da khi có sự tác động của ánh sáng mặt trời
như Sulfonamide, Phenothiazine, Paraaminobenzoic acid, oxybenzone, 6-methyl
coumarine.
Chẩn đoán
Chẩn
đoán xác định dựa vào
- Lâm sàng: hình thái, cách sắp
xếp và sự phân bố tổn thương ở các vị trí gợi ý cho chẩn đoán.
- Tiền sử cá nhân, đặc biệt là
tiền sử các bệnh viêm da trước đó.
- Nghề nghiệp, sở thích, sử dụng
mỹ phẩm, quần áo, đồ dùng cá nhân, môi trường nhà ở, thuốc bôi…
Chẩn
đoán nguyên nhân, sử dụng các loại test sau đây:
- Test kích thích: Để xác
định xem bệnh nhân có nhạy cảm với chất tiếp xúc không. Thường bôi chất nghi
ngờ vào da ở mặt trong cẳng tay, ngày vài lần trong 7 ngày. Test này được áp
dụng cả ở tuyến y tế cộng đồng để xác định nguyên nhân gây viêm da tiếp xúc.
- Test áp dùng để chẩn đoán xác
định căn nguyên gây viêm da tiếp xúc dị ứng. Loại test áp này chỉ thực hiện
được ở các cơ sở có điều kiện xét nghiệm chuyên khoa.
Điều cần lưu ý là rất nhiều trường
hợp viêm da tiếp xúc kích ứng cần phải được phân biệt với bệnh Zona. Sự khác
biệt cơ bản ở chỗ bệnh Zona thường hay xuất hiện các mụn nước, bọng nước chỉ ở
một vùng da chịu sự chi phối của dây thần kinh ngoại biên và chỉ giới hạn ở một
bên của cơ thể. Bệnh nhân thường bị đau nhiều, đau sâu và rộng hơn vùng da có
tổn thương. Trong khi đó, bệnh viêm da tiếp xúc kích ứng thì tổn thương da xuất
hiện ở bất kỳ vị trí nào có tiếp xúc và bệnh nhân thường chỉ có cảm giác rát
bỏng nông trên bề mặt da bị tổn thương.
Việc phân định rõ ràng hai loại
bệnh này rất quan trọng giúp định hướng điều trị đúng để tránh được việc điều
trị nhầm rất hay gặp, nhất là tại các nhà thuốc/quầy thuốc, đó là dùng thuốc
điều trị Zona cho trường hợp bị viêm da tiếp xúc, gây việc sử dụng thuốc không
cần thiết, lãng phí và kéo dài thời gian điều trị. Đồng thời, việc xác định
đúng bệnh nhân bị bệnh Zona cũng giúp cho điều trị sớm tránh được những di
chứng đau sau Zona, đặc biệt đối với người lớn tuổi.
Điều trị
- Ngừng ngay tiếp xúc với các tác
nhân nghi ngờ. Nếu đã biết tác nhân gây bệnh thì loại bỏ các chất còn dư thừa
trên da bằng cách rửa nước hoặc dùng các chất trung hoà, nhất là đối với trường
hợp viêm da tiếp xúc kích ứng do các hoá chất mạnh.
- Đắp dung dịch Jarish, nước muối
sinh lý, nước thuốc tím loãng, nước lá khế vô khuẩn đối với trường hợp có tiết
dịch, sưng nề nhiều.
- Thuốc bôi như Hồ nước, hồ
Tetrapred, hoặc các loại kem có corticoid như: hydrocortisol, eumovate,
locatop, beprosone, temprosone….
- Trường hợp nặng: Bệnh nhân có
thể phải nằm viện điều trị.
Phòng bệnh
- Loại bỏ các chất tiếp xúc gây
bệnh đã biết.
- Hạn chế dùng xà phòng, chất tẩy
rửa; tránh tắm rửa quá mức để giữ lớp bảo vệ tự nhiên của da.
- Dùng kem bảo vệ thích hợp
trong các môi trường làm việc có tác nhân dễ gây viêm da tiếp xúc.
- Thường xuyên bôi kem làm ẩm,
nhất là sau khi làm việc để chống nứt, khô da, tránh sự xâm nhập của các chất
kích ứng, có thể dùng các loại dầu thực vật, mỡ có sẵn tại gia đình.
- Dùng găng thích hợp khi làm việc
trong môi trường có chất kích ứng để không cho hóa chất hay dung môi xuyên thấm
vào da.
- Tư vấn nghề nghiệp thích hợp
nhất là những trường hợp bị viêm da tiếp xúc do nghề nghiệp.
- Có thể thử sự kích ứng/dị ứng
của da đối với sản phẩm định dùng bằng cách bôi vào da ở mặt trong cẳng tay,
dưới cằm hoặc lưng ngày 2 lần trong 7 ngày, nếu da không có phản ứng gì thì có
thể dùng sản phẩm đó được.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét